Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Ogólne

Wynikają one z ogólnego stanu fizycznego organizmu. Ich znaczenie dla procesu gojenia może być różne, niektóre czynniki mogą nawet same wyzwalać powstawanie ran.

 

Wiek pacjenta

 

Wyniki badań klinicznych prowadzą do wniosku, że fizjologiczne starzenie się opóźnia procesy gojenia się ran na skutek ogólnie zmniejszonej aktywności komórek, co może także oznaczać niższą jakość efektu gojenia. Jednak właściwe zakłócenia w gojeniu się rany wynikają najczęściej ze związanej z wiekiem dużej zachorowalności przy słabej odporności i często spotykanego nieprawidłowego odżywiania się. W zaawansowanym wieku częściej występują także rany owrzodzeniowe, jako konsekwencja chorób przemiany materii, schorzeń naczyń oraz guzów. W takiej sytuacji trzeba się liczyć z odpowiednio niższą skutecznością gojenia.

 

Wiek pacjenta

Gojenie się rany o powierzchni 20 cm2 w zależności od wieku pacjenta.

 

Nawyki żywieniowe

 

Negatywny wpływ na gojenie się ran ma niedostatek substancji odżywczych i ich składników (protein, kalorii, witamin i substancji mineralnych) potrzebnych do zwiększonej przemiany materii w ranie. Na przykład przy niedostatecznym spożyciu protein zostaje wstrzymana synteza białka, a tym samym rozrost komórek w tkance ziarninowej oraz innych komórek obrony immunologicznej. Dlatego niedobór protein ma negatywny wpływ na wszystkie bez wyjątku procesy gojenia się ran.

Choroby (zwłaszcza zakażenia i owrzodzenia) poprzez wytwarzanie cytokin powodują przestawienie przemiany materii na kataboliczną, co w konsekwencji prowadzi do nieprawidłowego odżywiania. Wtedy organizm ma za mało substancji odżywczych do wytwarzania energii potrzebnej do dobrego gojenia się ran.

Wszystkie witaminy jako koenzymy wywierają pozytywny wpływ na gojenie się ran, a brak choćby jednej z nich może spowodować opóźnienie gojenia. Na przykład witaminy z kompleksu B uczestniczą w syntezie kolagenu oraz pobudzają tworzenie przeciwciał i obronę przed zakażeniami. W syntezie i tworzeniu sieci kolagenu uczestniczy także witamina A. Przeciwutleniacze, takie jak witamina E i C, wychwytują toksyczne dla komórek nabłonka wolne rodniki. Poza tym witamina C odgrywa ważną rolę w budowie kolagenu oraz ma znaczenie w tworzeniu substancji pozakomórkowej, błon podstawnych naczyń, czynników dopełniaczy i globulin gamma.

Jeśli chodzi o substancje mineralne, zakłócenia powodują przede wszystkim niedobory cynku i żelaza. Cynk jest głównym składnikiem tak zwanych metaloenzymów, mających istotne dla organizmu znaczenie biologiczne, związane również z gojeniem się ran. Niedobór żelaza powoduje anemię, zmniejszając tym samym transport tlenu w okolicę rany.

Nieprawidłowe odżywienie, po części ze stanami wyniszczenia, można najczęściej obserwować u ludzi ciężko chorych, bardzo wątłych i starszych. Przyczyną nieprawidłowego odżywienia mogą być na przykład choroby nowotworowe, choroby zakaźne, schorzenia narządów i silne stany bólowe. W samym odżywianiu istotną rolę odgrywa często niewystarczające dostarczanie pokarmu lub zakłócenia w jego wchłanianiu.

 

Stan odporności pacjenta

 

W trakcie gojenia się rany duże znaczenie mają procesy obrony immunologicznej. Efektem złego stanu lub wad systemu odpornościowego jest zwiększona podatność na zakłócenia procesu gojenia się ran i komplikacje powodowane zakażeniami. Niedomagania lub wady systemu odpornościowego mogą być wynikiem urazów operacyjnych, zakażeń spowodowanych przez pasożyty, bakterie lub wirusy, a także niewłaściwego odżywiania, oparzeń na dużej powierzchni, uszkodzeń popromiennychj, schorzeń jelit lub nerek ze znacznym niedoborem białka oraz leczenia cytostatycznego z depresją immunologiczną.

 

Schorzenia podstawowe

 

Chorobami, które hamują gojenie się ran, są choroby negatywnie wpływające na stan odporności organizmu, takie jak nowotwory, choroby autoimmunologiczne czy zakażenia. Z opóźnieniem lub zakłóceniem procesu gojenia się rany trzeba się także liczyć przy schorzeniach tkanki łącznej (np. w chorobach reumatycznych), chorobach przemiany materii (np. cukrzycy) i chorobach naczyń (np. przy zwężeniu tętnic kończyn i niewydolności żylnej). Owrzodzenia powodowane są zwłaszcza przez cukrzycę oraz tętnicze i żylne choroby naczyń.

 

Komplikacje pooperacyjne

 

Na gojenie się rany bezpośrednio może wpływać wiele komplikacji pooperacyjnych: zakrzepica i zatory po zakrzepicy, powodowane niekiedy wzrostem aktywności fibrynolitycznych, zapalenie płuc, zapalenie otrzewnej, niedrożność jelit i mocznica. Proces gojenia jest hamowany przez ciężkie zatrucie występującymi w moczu związkami toksycznymi.

 

Wstrząs

 

Uraz powodujący utratę krwi lub dużą utratę płynów (na przykład ciężkie oparzenie) wyzwala w organizmie wiele reakcji pośrednich, które prowadzą między innymi do zakłócenia mikrokrążenia co wywołuje hipoksję tkanki, zwiększenia przepuszczalności naczyń włosowatych i klinicznie stwierdzanego zakłócenia perfuzji z objawami wstrząsu. Wynikająca z tego dysproporcja między zapotrzebowaniem na tlen a dostępem do niego oraz opóźnione usuwanie produktów przemiany materii mają wpływ zwłaszcza na początkową fazę gojenia się rany i na odpowiedź immunologiczną.

 

Leki

 

Bezpośredni negatywny wpływ na gojenie się rany mają różne lekarstwa, spośród których należy wymienić przede wszystkim leki immunosupresyjne, cytostatyki, miejscowe leki przeciwzapalne (głównie glukokortykosteroidy) oraz leki przeciwzakrzepowe. Hamujące działanie tych substancji na krzepnięcie krwi, na procesy zapalne i mnożenie się komórek wpływa zwłaszcza na tworzenie ziarniny i blizn, dlatego trzeba się liczyć z mniejszą odpornością rany na rozerwanie. Oddziaływania tych substancji na mechanizmy naprawcze tkanki są zależne od dawki, momentu jej podania i okresu stosowania.

 

Uwarunkowania psychospołeczne

 

Gojenie się ran, a zwłaszcza zależnych od przemiany materii ran przewlekłych, na przykład owrzodzeń cukrzycowych, wymaga aktywnej współpracy ze strony pacjenta. Jednak indywidualna, psychospołeczna sytuacja pacjenta może rozmaicie wpływać na rozumienie przez niego własnego położenia i na motywację do współpracy przy leczeniu. Dotyczy to zwłaszcza stale powiększającej się liczby pacjentów w starszym wieku z ranami przewlekłymi, którzy cierpią jednocześnie na demencję, w związku z czym trudno nawiązać taką współpracę. Trzeba tu również uwzględnić tendencje do szkodzenia samemu sobie.

Poza tym negatywny wpływ na gojenie się ran ma nadużywanie alkoholu i nikotyny oraz narkotyków. Pomijając uszkadzający naczynia aspekt uzależnienia od narkotyków (stwardnienie tętnic, poważne zaburzenia w dopływie krwi), ta grupa pacjentów cechuje się często złym stanem ogólnym, ograniczoną obroną immunologiczną i złym odżywieniem.