Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Cechy opatrunku

To, w jakim stopniu dany opatrunek będzie mógł spełniać swoje funkcje, zależy od właściwości użytego materiału. Zasadniczo można określić kilka podstawowych wymagań.

 

Chłonność i pojemność przyswajania

 

Jedną z najważniejszych właściwości opatrunku jest określona chłonność, służąca oczyszczaniu rany przez wchłanianie nadmiaru wysięku. Aby zapobiec powtórnemu skażeniu rany, wysięk powinien zostać w jak największym stopniu wchłonięty przez strukturę materiału i tam zatrzymany.

Dużą, samoistną chłonnością cechują się materiały tekstylne, takie jak gaza, włóknina czy kompresy z warstwą celulozy. Jednak chłonność masy celulozowej może powodować zbytni wypływ wydzieliny, zwiększając ryzyko tworzenia się obrzęków. Poza tym w wypadku materiałów tekstylnych wysięk wchłaniany jest głównie między włókna, co nie gwarantuje wchłaniania zarazków i ochrony przed powtórnym skażeniem.

Natomiast opatrunki interaktywne do leczenia ran metodą wilgotną, takie jak kompresy z alginianem wapnia, poduszeczki opatrunkowe z superabsorbentem, kompresy piankowe oraz opatrunki hydrokoloidowe i hydrożelowe, umożliwiają wchłanianie i zatrzymywanie wydzieliny zawierającej zarazki. O stopniu ich chłonności decyduje rodzaj materiału. Na przykład kompresy z alginianem wapnia są bardziej chłonne niż kompresy hydrożelowe, które z kolei mogą wchłaniać wydzielinę przez długi czas.

 

Przepuszczalność gazów

 

Innym ważnym zadaniem opatrunków jest umożliwienie wymiany gazów - tlenu i dwutlenku węgla oraz wydzielania pary wodnej. Uważa się, że ciągła wymiana gazów ma wpływ na stężenie tlenu i czynnika pH w ranie, a tym samym na procesy komórkowe. Pokrywanie się rany nabłonkiem jest wspomagane zwłaszcza przez dostępność tlenu, który rozpuszcza się w wydzielinie rany i jest wykorzystywany bezpośrednio przez komórki naskórka. Przepuszczanie przez opatrunki pary wodnej przyczynia się do równoważenia wilgotnego środowiska rany.

Stopień przepuszczalności gazów i pary wodnej zależy od zastosowanego materiału. Większą przepuszczalność mają materiały tekstylne i im podobne, takie jak kompresy z gazy, włókniny lub alginianu wapnia, niż materiały syntetyczne, jakimi są hydrożele i hydrokoloidy o właściwościach zamykających. Jednak te ostatnie również umożliwiają w określonym zakresie wymianę gazów, która wraz ze wzrostem nasycenia wchłanianą wydzieliną rany i związanym z tym rozszerzaniem się struktur materiału nawet się zwiększa, dlatego materiały te można określić mianem półprzepuszczalnych.

Przepuszczanie przez opatrunek gazów i pary wodnej jest w praktyce ważnym kryterium decydującym o tym, czy opatrunek nadaje się do stosowania w przypadku ran zakażonych. Opatrunki z materiałów tekstylnych i podobnych o dużej przepuszczalności są odpowiedniejsze od półprzepuszczalnych, takich jak hydrożele i hydrokoloidy, których stosowanie w wypadku zakażeń klinicznych uważa się za niewskazane.

 

Wynika to z doświadczeń z wcześniej powszechnie stosowanymi, hermetycznie zamykającymi opatrunkami uszczelniającymi, przy których istniało ryzyko tworzenia się wilgotnych komór oraz powstawania zakażeń, wywoływanych głównie przez beztlenowce. Jednak nowoczesne opatrunki półprzepuszczalne mają strukturę, dzięki której takie zagrożenie jest zdecydowanie mniejsze. Wchłaniają one wydzielinę zawierającą zarazki, dzięki czemu nie dochodzi do niebezpiecznych jej zastojów, prowadzących do powstawania wilgotnych komór, a zarazki są szczelnie zamykane w strukturze materiału. Ponadto możliwa w pewnym zakresie wymiana gazów przyczynia się do równoważenia wilgotności.

 

Właściwości wpływające na gojenie sie rany

 

Niekorzystną cechą absorpcyjnych opatrunków tekstylnych, takich jak kompresy z gazy lub włókniny, jest ich podatność na przylepianie się do wydzielającej ciecz powierzchni rany, kiedy wchłonięta wydzielina wysycha w opatrunku i tworzy z nim sztywne połączenie. Podczas zmiany opatrunku powoduje to odrywanie wraz z wyschniętą wydzieliną położonej pod nią nowo utworzonej tkanki.

 

Opatrunek standardowy i nowoczesny

Opatrunki z gazy przywierają do rany (po lewej); przy zmianie opatrunku odrywana jest nowo utworzona tkanka. Pozwalają tego uniknąć opatrunki atraumatyczne, np. kompresy z alginianu wapnia (po prawej).

 

Aby tego uniknąć, opatrunki muszą być przyjazne ranie, czyli cechować się właściwościami atraumatycznymi. Oznacza to, że nie mogą się przylepiać do rany również przy dłuższym stosowaniu na rany wydzielające ciecz, by przy zmianie opatrunku nie powstawały nowe rany. Jednocześnie opatrunek atraumatyczny umożliwia jego bezbolesną zmianę.

Chłonne opatrunki tekstylne uzyskują właściwości atraumatyczne w wyniku impregnowania substancjami hydrofobowymi, na przykład pokrywania maściami (kompresy z maścią) lub żelami. Poza tym zlepianiu się można zapobiegać, jeśli jako materiał w warstwie kompresu mającej styczność z raną zastosuje się mało chłonne włókna hydrofobowe. Przyjazne ranom są również wszelkie opatrunki hydroaktywne, które mimo chłonności nie zlepiają się z powierzchnią rany dzięki odpowiedniej strukturze materiału.

 

Bezpieczeństwo stosowania

Opatrunki nie mogą powodować podrażnień mechanicznych ani biochemicznych. Podrażnienia mechaniczne to przede wszystkim podrażnienia ruchowe, dotyczące głównie opatrunków tekstylnych. Nie mogą się one kurczyć ani być utkane zbyt luźno czy zbyt cienko, ponieważ procesy ruchowe na powierzchni rany prowadzą do powstawania wydzieliny w wyniku podrażnienia.

 

Jałowy opatrunek

Gotowe do użytku, wysterylizowane i pojedynczo zapakowane opatrunki ułatwiają opatrzenie ran zgodnie z wymaganiami sterylności.

 

Wywoływanie podrażnień biochemicznych dotyczy możliwości uszkadzającego komórki (cytotoksycznego) oraz uwrażliwiającego działania opatrunków, przy czym problemy te odnoszą się w takim samym stopniu do tradycyjnych opatrunków tekstylnych i do nowych materiałów syntetycznych. Poza tym, aby uniknąć interferencji, opatrunki muszą być neutralne wobec innych substancji używanych do miejscowego leczenia rany.

Bezpieczeństwo stosowania oznacza także, że opatrunki powinny być proste w użyciu, odpowiednio opakowane i jednoznacznie oznakowane. Oczywiście, wszelkie opatrunki muszą umożliwiać sterylizację albo być już wysterylizowane i gotowe do użytku.