Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Czynniki zakaźne

Czynnikami powodującymi zakażenia ran w większości wypadków są bakterie jednak mogą nimi być również wirusy i grzyby.
Bakterie są drobnoustrojami jednokomórkowymi, które charakteryzują się niewielkim zróżnicowaniem wnętrza komórki. Wnętrze komórki bakterii składa się z równoważnika jądra z materiałem genetycznym oraz cytoplazmy z rybosomami, różnymi enzymami i plazmidami jako nośnikami czynników oporności. Zewnętrzna błona komórkowa może być otoczona torebką o różnym składzie, chroniącą bakterie w razie potrzeby przed wysuszeniem lub komórkami żernymi.
Wiele bakterii wytwarza substancje trujące, tak zwane toksyny. Bazą dla wytwarzania toksyn może być zarówno egzotoksyna z cytoplazmy, jak i endotoksyna ze ściany komórki. Egzotoksyna jest wydzielana przez bakterie na bieżąco z wnętrza komórki (na przykład w wypadku zarazków zgorzeli gazowej), natomiast endotoksyna wyzwala się dopiero z chwilą rozpadu błony komórkowej przy cytolizie.

Jeżeli bakterie potrzebują do życia tlenu, klasyfikowane są jako bakterie aerobowe, a jeżeli potrzebują środowiska beztlenowego - jako bakterie anaerobowe. Jeśli mogą istnieć w obu środowiskach, są fakultatywnie tlenowe lub beztlenowe. Różnicowanie bakterii odbywa się na podstawie określonych metod barwienia (na przykład barwienia metodą Grama w celu zróżnicowania na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne).

 

Schemat bakterii Budowa i cechy bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.

 

Chorobotwórczość

 

Jako czynnik wywołujący choroby zakaźne lub zakażenie ran, bakterie są brane pod uwagę dopiero wtedy, kiedy dysponują grożącym człowiekowi, specyficznym potencjałem chorobotwórczym. Bakterie mogą być niezwykle chorobotwórcze już z chwilą wtargnięcia do rany. Wtedy ludzki organizm nie ma czasu na uaktywnienie endogennych mechanizmów obronnych, dlatego takie zakażenia mogą zagrażać życiu. Przykładem jest tężec, wywoływany przez Clostridium tetani.

 

Bakterie chorobotwórcze

Zdjęcia pod mikroskopem elektronowym bakterii o różnej chorobotwórczości:

1) Clostridium tetani, laseczka tężca, Gram-dodatnia, niezwykle chorobotwórcza;

2) Escherichia coli, pałeczka okrężnicy, Gram-ujemna, we wczesnym stadium podziału, fakultatywnie chorobotwórcza;

3) Staphylococcus aureus, gronkowiec złocisty, Gram-dodatnia, bakteria w całości oraz w prawym górnym rogu zdjęcia bakteria w stanie rozkładu w wyniku działania antybiotyku, fakultatywnie chorobotwórcza;

4) Staphylococcus epidermidis, gronkowiec skórny, Gram-dodatnia, w stadium podziału, nie wywołuje objawów chorobowych.

 

Inne szczepy bakterii są chorobotwórcze fakultatywnie, czyli warunkowo. Często chodzi tu o bakterie występujące fizjologicznie w ludzkim organizmie, które opuszczają swoje naturalne siedlisko, wdzierają się do rany i w nowym miejscu rozwijają potencjał chorobotwórczy. Dzieje się tak na przykład wtedy, kiedy do rany dostaną się bakterie Escherichia coli z flory jelitowej. W wypadku Staphylococcus aureus, również ważnego czynnika zakażeń ran, wskaźnik nosicielstwa u ludzi wynosi około 30%. Głównym miejscem występowania gronkowca złocistego jest nos.

Następna grupa bakterii została sklasyfikowana jako niewywołująca objawów chorobowych. Niemniej jednak przy odpowiedniej predyspozycji pacjenta, na przykład w wypadku ograniczenia sił obronnych, bakterie te mogą w sprzyjających okolicznościach powodować zakażenia, w tym zakażenia ran, jak choćby Staphylococcus epidermidis, w normalnych warunkach nieszkodliwa bakteria bytująca na skórze.

 

Zjadliwość

 

Chorobotwórczy potencjał bakterii należy postrzegać w ścisłym związku z ich siłą zakażania, czyli zjadliwością, która decyduje o stopniu ich chorobotwórczości.

Zjadliwość bakterii jest cechą nabytą i mogącą się zmieniać, co oznacza, że bakterie niezjadliwe, czy też zjadliwe w niewielkim stopniu, pod presją wpływów otoczenia mogą się szybko zmieniać genetycznie w bakterie skrajnie zjadliwe. Jest to szczególnie istotne ze względu na problem zakażeń wewnątrzszpitalnych. Stosowanie silnych substancji odkażających i hamujących rozwój drobnoustrojów doprowadziło do powstania nowych genotypów bakterii, które są bardziej zjadliwe i odporniejsze na działanie środków chemoterapeutycznych niż bakterie tego samego typu występujące w środowisku domowym.