Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Zapobieganie i leczenie zakażeń

Zapobieganie zakażeniu rany oznacza uniemożliwienie wdarcia się do rany zarazków, natomiast leczenie zakażenia polega na znacznym zredukowaniu siedliska zarazków w ranie, czyli wyeliminowaniu bakterii. W praktyce środki profilaktyczne i terapeutyczne nie powinny być stosowane oddzielnie, lecz ich wykorzystanie należy postrzegać jako koncepcję całościową, która wymaga zdyscyplinowania od wszystkich osób uczestniczących przy postępowaniu z raną.
Celem nadrzędnym jest ścisłe przestrzeganie aseptyki jako nieodzownego warunku przygotowania przedoperacyjnego, postępowania w trakcie i po operacji oraz leczenia wszelkich otwartych ran ostrych i przewlekłych

Także rany zakażone klinicznie należy opatrywać wyłącznie w warunkach aseptycznych. Pomijając fakt, że trzeba tu zapobiegać zakażeniom wtórnym, rany takie są siedliskiem zarazków skrajnie zjadliwych, których rozprzestrzenianiu można zapobiegać tylko poprzez pełną aseptykę.

 

Bakterie na igle Czynniki zakaźne czają się wszędzie, nawet kiedy nie są widoczne gołym okiem. Ilustracja (1) ukazuje pozornie czysty koniec igły. Jednak przy powiększeniu 35-krotnym (2) oraz 175-krotnym (3) widać znaczną florę bakteryjną (kolor żółty).

 

Dalsze postępowanie jest zależne od stanu rany, Przy ranach zakażonych, zamkniętych pierwotnie, należy zapewnić szybki odpływ wydzieliny przez otwarcie szwu i założenie stosownych sączków. Przy wszystkich ranach gojących się wtórnie (na przykład przy owrzodzeniach pourazowych i przewlekłych) najważniejsze jest gruntowne chirurgiczne opracowanie rany: martwica i zbędna tkanka muszą zostać dokładnie wycięte, kieszenie rany szeroko otwarte, maziste naloty, ciała obce i pola zakażone usunięte. W ten sposób zapewnia się jednocześnie odpowiedni dopływ tlenu oraz nieodzowne dla miejscowej obrony endogennej zaopatrzenie tkanek w krew.

Gdyby z jakiegoś powodu nie było możliwe chirurgiczne opracowanie rany, wskazane jest fizyczne oczyszczenie rany i leczenie za pomocą wilgotnego opatrunku, a w razie potrzeby miejscowe zastosowanie preparatów enzymatycznych.

 

Antyseptyki

 

Według ogólnej definicji profilaktycznym i terapeutycznym celem antyseptyki jest uśmiercanie, unieczynnianie bądź powstrzymywanie rozmnażania się drobnoustrojów za pomocą substancji chemicznych o działaniu miejscowym, zwanych lekami antyseptycznymi lub przeciwzakażeniowymi. Ponieważ leki te w mniejszym lub większym stopniu wykazują potencjał cytotoksyczny, za każdym razem należy wybierać środek antyseptyczny najodpowiedniejszy dla rany. Preparat powinien spełniać następujące wymagania podstawowe:

  • skuteczność uśmiercania zarazków (skuteczność mikrobobójcza) obejmująca jak najwięcej typów drobnoustrojów,
  • niewystępowanie błędów proteinowych, czyli brak utraty skuteczności leku antyseptycznego przy obciążeniu białkami (należy zwracać na to szczególną uwagę, ponieważ przy leczeniu ran otwartych środek antyseptyczny ma ciągły kontakt z białkami, na przykład we krwi i wydzielinie rany),
  • szybka skuteczność,
  • niepowodowanie rozwoju oporności drobnoustrojów i pełny zakres skuteczności,
  • niepowodowanie bólu,
  • możliwie najlepsza tolerancja przez komórki i tkanki, pewność toksykologiczna,
  • łatwość stosowania i przechowywania.
Zatem minimalizowanie ryzyka przy stosowaniu leków antyseptycznych na otwartych powierzchniach ran wymaga zawsze dokładnego poinformowania użytkownika o specyfice wybranej substancji, a zwłaszcza o jej oddziaływaniu na komórki aktywne immunologicznie. Ogólnie obowiązuje zasada jak najkrótszego leczenia preparatami antyseptycznymi. Należy je odstawić, gdy tylko miną kliniczne objawy zakażenia (na przykład przy zmniejszaniu się wydzielania i obrzmienia). Postępy leczenia należy codziennie starannie oceniać i ewentualnie dokumentować za pomocą diagnostyki mikrobiologicznej.

W praktyce nierzadko można obserwować, że - zwłaszcza przy ranach przewlekłych - leczenie antyseptyczne kontynuowane jest bezkrytycznie tygodniami lub miesiącami, a postępy terapeutyczne nie są uwzględniane. W stadium zakażenia należy unikać zakłócania wrażliwych procesów gojenia się rany przez stosunkowo cytotoksyczne leki antyseptyczne. Z jednej strony bowiem procesy te są już w dużym stopniu zakłócane przez bakterie, a z drugiej strony stosowanie leków antyseptycznych przez dłuższy czas niesie ze sobą znaczny potencjał szkodliwości. Niepożądane działania tych substancji znacząco pogarszają proces gojenia się ran przewlekłych i mogą ponadto powodować uczulenia kontaktowe. Długoterminowe stosowanie leków przeciwzakażeniowych uważa się często za pewną i wystarczającą metodę leczenia ran, nie podejmując działań w kierunku zdiagnozowania, a następnie wyeliminowania właściwych przyczyn złego gojenia się rany.

 

Antybiotyki

 

Miejscowe leczenie antybiotykami wywołuje obecnie kontrowersje i uważane jest powszechnie za przestarzałe. Przyczynę stanowi selekcja zarazków opornych i uwrażliwienie pacjenta, a w efekcie brak potencjalnego antybiotyku dla terapii systemowej oraz ryzyko zakażenia grzybami. Tymczasem systemowe stosowanie antybiotyków jest absolutną koniecznością w wypadku postępujących zakażeń miejscowych (ropowicy, zapalenia naczyń chłonnych), głębokich (rozedmy, zapalenia szpiku kostnego) oraz zakażeń ogólnych. Przy doborze antybiotyku należy uwzględnić zakres jego działania zgodnie z identyfikacją drobnoustrojów i badaniem oporności. W razie szybkiego przebiegu zakażenia należy natychmiast wdrożyć empiryczną terapię początkową, w czym sprawdzają się antybiotyki o szerokim zakresie działania. Po sporządzeniu antybiogramu i rezystogramu leczenie należy skontrolować, a w razie konieczności odpowiednio zmodyfikować.

 

Działanie antybiotyków

Po lewej: Escherichia coli, oporna na działanie dwóch antybiotyków (bez otoczki).

Po prawej: Staphylococcus aureus podczas rozkładu przez antybiotyk - niszczenie zewnętrznej błony komórkowej, któremu towarzyszy wyzwalanie się substancji pozakomórkowej do otoczenia.