Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Naskórek

Naskórek zbudowany jest z rogowaciejącego nabłonka płaskiego, złożonego z pięciu warstw różnego rodzaju komórek. Dzięki swojej odporności i nieprzepuszczalności jest znakomicie przystosowany do pełnienienia funkcji ochronnych. Podział komórek warunkujący wzrost i regenerację zachodzi w dwóch najniższych warstwach naskórka. Stąd komórki są wypychane w kierunku powierzchni skóry, przy czym w trakcie tej wędrówki dochodzi do całkowitego zrogowacenia (keratynizacji) komórek. Najwyższa warstwa rogowa jest usuwana w procesie ciągłego łuszczenia się.

W warunkach fizjologicznych odnowa naskórka, od podziału komórek aż do usunięcia komórek zrogowaciałych, trwa około 30 dni. Naskórek jest nieunaczyniony i jest zaopatrywany w substancje odżywcze poprzez dyfuzję z naczyń krwionośnych skóry właściwej. Jeżeli skóra krwawi, na przykład przy otarciu, to znaczy, że są już otwarte naczynia włosowate skóry właściwej.

Naskórek bierze na siebie największy ciężar w sprawowaniu przez skórę funkcji ochronnych, włącznie z ochroną przed promieniami ultrafioletowymi. Dlatego gojenie się rany uważa się za zakończone dopiero po wytworzeniu się nowego, w pełni sprawnego naskórka, mogącego ponownie chronić ciało przed wpływami zewnętrznymi.

Dominującym typem komórek naskórka są keratynocyty, nazwane tak dzięki zdolności do syntezy keratyn. Keratyny są nierozpuszczalnymi strukturami proteinowymi o dużej odporności na temperaturę i pH, trudno poddającymi się procesom rozkładu enzymatycznego. Dzieli się je ogólnie na keratyny twarde i miękkie: keratyny twarde tworzą włosy i paznokcie, keratyny miękkie są głównym składnikiem zrogowaciałych komórek zewnętrznych warstw naskórka

Poza keratynocytami w naskórku znajdują się inne komórki, tak zwane komórki wędrujące - rozmieszczone w tkankach, niepowiązane trwale z komórkami tego samego rodzaju - umożliwiające naskórkowi wykonywanie specjalnych zadań. Ważnymi komórkami są tu:

 

  • Melanocyty, wytwarzające brązowoczarny barwnik skórny melaninę, przekazywany keratynocytom w postaci melanosomów. Melanosomy magazynują barwnik nadający zabarwienie skórze. Proces ten ma chronić keratynocyty w trakcie podziału komórkowego przed uszkodzeniem przez promieniowanie ultrafioletowe. Im więcej promieniowania ultrafioletowego, tym intensywniejsze tworzenie melanosomów, co daje efekt opalenizny. Ilość i rozmieszczenie melaniny decyduje także o różnych barwach skóry i kolorach włosów;
  • Komórki Merkla, zwane także receptorami dotyku, będące rozmieszczonymi powierzchniowo zakończeniami nerwów. Pełnią funkcję powoli adaptujących się receptorów ucisku. Dzięki nim odczuwa się dłużej trwający dotyk. Najwięcej jest tych komórek w skórze podeszew stóp i w skórze dłoni;
  • Komórki Langerhansa, odgrywające ważną rolę w reakcjach immunologicznych skóry. Rozpoznają obce antygeny, przejmują je i przetwarzają nim nastąpi ich wzajemne oddziaływanie z odpowiedzialnymi za odporność limfocytami T.

Przekrój naskórka

Przekrój naskórka opuszki palca, z wyraźnie widocznymi pięcioma warstwami komórek:

1) warstwa rozrodcza - stratum basale (zwana także stratum germinativum),

2) warstwa komórek kolczystych - stratum spinosum,

3) warstwa komórek ziarnistych - stratum granulosum,

4) warstwa jasna - stratum lucidum,

5) warstwa rogowa - stratum corneum.

 

Stratum basale - warstwa rozrodcza (1)

 

Warstwa rozrodcza, czyli podstawna, jest najbardziej wewnętrzną warstwą komórek naskórka. Składa się z cylindrycznych keratynocytów, zdolnych do podziału komórkowego (mitozy) i zapewniających naskórkowi ciągłą regenerację. Podział komórkowy jest sterowany przez liczne substancje, np. różne czynniki wzrostu, hormony i witaminy. Wydaje się, że ważną rolę odgrywają tu zwłaszcza tak zwane chalony. Utrzymują one na stałym poziomie proces regeneracji przez działanie wyhamowujące właściwie nieograniczony potencjał mitozy komórek podstawnych.

Odwrotnie dzieje się w wypadku utraty naskórka, powiązanej ze spadkiem poziomu chalonów: następuje wtedy szybka regeneracja dzięki aktywizującej mitozę działalności komórek podstawnych.

 

Przekrój naskórka2

Przekrój naskórka: od góry: stratum corneum (kolor brązowy) z widocznym rozmieszczeniem korneocytów. Przylegają do niej warstwy z komórkami żywymi (kolor liliowy). U dołu po lewej widać skórę właściwą (kolor żółty), odżywiającą naskórek.

 

Warstwa podstawna przebiega faliście wzdłuż stożkowatych wynicowań (brodawek) skóry właściwej. Między warstwą podstawną a skórą właściwą znajduje się nieunaczyniona błona podstawna. która ddziela obie warstwy skóry, służąc jednocześnie zakotwiczeniu komórek podstawnych i sterując w pewnym zakresie transportem protein.

 

Stratum spinosum - warstwa komórek kolczystych (2)

 

Warstwa komórek kolczystych zawiera do sześciu warstw komórek o nieregularnym kształcie, dokonujących syntezy peptydów keratyny i wykazujących jeszcze niewielką aktywność mitotyczną. Zespalają je połączenia międzykomórkowe (desmosomy), nadające tym komórkom kolczysty wygląd. Między połączeniami międzykomórkowymi magazynowany jest płyn.

 

Stratum granulosum - warstwa komórek ziarnistych (3)

 

Stopniowe rogowacenie rozpoczyna się w warstwie komórek ziarnistych. Obejmuje ona, w zależności od grubości warstwy rogowej, od jednej do trzech warstw płaskich komórek z grubymi ziarenami keratohialiny. Ziarna zawierają, między inymi, prekursory protein, uczestniczące prawdopodobnie w wytwarzaniu włókien keratyny w przestrzeni międzykomórkowej.

 

Stratum lucidum - warstwa jasna (4)

 

Warstwa jasna składa się z komórek bezjądrowych, w których zachodzą intensywne procesy enzymatyczne. Tutaj kontynuowana jest keratynizacja, obejmująca także rozkład ziaren keratohialiny warstwy komórek ziarnistych na eleidynę. Eleidyna jest bogatą w tłuszcz i białko substancją kwasochłonną o właściwościach silnego załamywania światła. To jednorodna warstwa błyszcząca (stąd wywodzi się jej nazwa stratum lucidum) chroniąca naskórek przed oddziaływaniem roztworów wodnych.

 

Warstwa jasna

Warstwa jasna chroni przed oddziaływaniem roztworów wodnych.

 

Stratum corneum - warstwa rogowa (5)

 

W tej warstwie kończy się proces rogowacenia: keratynocyty zostają napełnione substancją rogową - keratyną i określone mianem korneocytów. Ułożone są dachówkowato nad sobą i mocno powiązane keratohialiną oraz drobnymi włókienkami (tonofibrylami). Warstwa ta obejmuje od 15 do 20 warstw komórek, przy czym warstwa najwyższa usuwana jest w formie łusek skórnych

Warstwa rogowa uczestniczy wraz z wydzielinami gruczołów potowych i łojowych w wytwarzaniu błonki powierzchniowej (błony hydrolipidowej), określanej także mianem płaszcza chroniącego przed działaniem kwasów. Przyczynia się ona między innymi do utrzymywania równowagi fizjologicznej zasiedlania skóry przez drobnoustroje.

Jeżeli warstwa rogowa zostanie uszkodzona przez wypryski lub zranienia, to zarazki i substancje szkodliwe mogą bez przeszkód przenikać do skóry.

 

Warstwa rogowa

Przekrój skóry. Górna ilustracja pokazuje grubość warstwy rogowej. Na zdjęciu SEM korneocytów widoczna jest ich dachówkowata struktura (ilustracja dolna).