Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Owrzodzenie odleżynowe

Odleżynę definiuje się jako uszkodzenie skóry w wyniku utrzymującego się miejscowego działania uciskowego. Powstawanie odleżyny można opisać następująco: podczas siedzenia lub leżenia ciało ludzkie wywiera nacisk na powierzchnię ciała, która z kolei uciska położoną nad nią powierzchnię skóry. Wielkość tego ucisku zależna jest od indywidualnej twardości danej powierzchni, jednak zwykle przewyższa fizjologiczne tętnicze ciśnienie włośniczkowe wynoszące 25-35 mm Hg.

Krótkoterminowo skóra może znosić nawet większe działania uciskowe. Jeżeli jednak ucisk utrzymuje się dłużej, to w wyniku ściśnięcia przewodzących krew naczyń włosowatych dochodzi do zmniejszenia ukrwienia i niedoboru tlenu (hipoksji). Początkowo organizm reaguje ostrzegawczym bólem uciskowym, który u zdrowego człowieka zdolnego do poruszania się wymusza zmianę pozycji i odciążenie uciśniętych obszarów skóry.

Jeżeli jednak pacjent nie może odczuwać bólu uciskowego, na przykład przy całkowitym unieruchomieniu w wyniku utraty przytomności lub narkozy, przy względnym unieruchomieniu w wyniku ostrych bólów, choroby z gorączką, demencji, starczego niedołęstwa, ucisk w danej okolicy się utrzymuje. Zmniejszenie ukrwienia przybiera na sile, prowadząc do nagromadzenia się w tkance toksycznych produktów przemiany materii, ze zwiększeniem przepuszczalności naczyń włosowatych, rozszerzeniem naczyń, nasiąkaniem komórkowym i tworzeniem się obrzęku.

Jeszcze w tym momencie, jeśli określony obszar skóry zostanie całkowicie odciążony, komórki mogą się zregenerować, ponieważ reakcje zapalne sprzyjają odtransportowaniu toksycznych produktów przemiany materii. Jeżeli jednak oddziaływanie ucisku będzie się utrzymywało, postępujące niedokrwienie i hipoksja doprowadzą do nieodwracalnego obumarcia komórek skórnych, z martwicą i tworzeniem się wrzodów.

Czas, w którym tkanka skórna może bez uszkodzeń przetrwać pod powodującym niedokrwienie działaniem ucisku, ocenia się na mniej wiecej dwie godziny. Jest on różny u poszczególnych pacjentów, ponieważ zależy od siły działania uciskowego, a także od ogólnego stanu skóry. Skóra młodsza, elastyczna jest bardziej odporna na ucisk niż cienka skóra osoby starszej. Znaczenie mają również ewentualne schorzenia związane z ostrymi lub przewlekłymi stanami hipoksji komórek oraz zewnętrznymi uszkodzeniami skóry.

 


Odleżuna stadium I

Klasyfikacja wrzodów odleżynowych: Stadium I: ostro ograniczone, nieustępujące zaczerwienienie przy nieuszkodzonej skórze. Dalszy przebieg: przegrzanie skóry, stwardnienie lub obrzęk. Stadium II: częściowa utrata naskórka aż po skórę właściwą. Powstaje wrzód powierzchniowy, objawiający się klinicznie jako abrazja, pęcherz lub płytki krater. Stadium III: uszkodzenie wszystkich warstw skóry (naskórka, skóry właściwej, tkanki podskórnej), mogące docierać aż do powięzi, które jeszcze nie są uszkodzone. Powstaje głęboki, otwarty wrzód, z podminowaniem lub bez podminowania okolicznej tkanki. Stadium IV: utrata skóry na całej grubości z rozlegą martwicą tkanek oraz uszkodzeniem mięśni, ścięgien i kości. Często występują podminowania i tworzą się kieszenie. W stadium III i IV istnieje niebezpieczeństwo powikłań septycznych! (według „National Pressure Ulcer Advisory Panel", 1989).

Odleżyna stadium II

Odleżuna stadium II

Odleżyna stadium III

Odleżuna stadium III

Odleżyna stadium IV Odleżuna stadium IV

 

Wrzody odleżynowe mogą powstawać w każdym miejscu ciała. Jednak największe ryzyko występuje wtedy, kiedy ucisk ciała i działający w kierunku przeciwnym ucisk ze strony powierzchni uciskanej dotyczy obszaru położonego nad wyroślą kostną i w niewielkim stopniu chronionego przez podskórną tkankę tłuszczową. Najbardziej narażonymi na odleżyny miejscami są okolice krzyża, pięty, kości siedzeniowe, krętarz większy kości udowej (trochanter major) oraz kostki boczne. W tych miejscach powstaje około 95% odleżyn.

Oprócz prostopadłego oddziaływania ucisku na określony obszar skóry zagrożenie mogą także stwarzać siły ścinające. Pojęcie ścinania oznacza wzajemne styczne przemieszczenia warstw skóry powodujące zwężanie i ściskanie naczyń krwionośnych. Z występowaniem stycznych sił ścinających trzeba się liczyć głównie w okolicy pośladków, zwłaszcza gdy pacjent nie jest przenoszony, lecz przesuwany w nową pozycję lub gdy siedząc w łóżku, zsuwa się z powodu niewystarczającego podparcia stóp.

Leczenie odleżyn opiera się na trzech zasadach. Najważniejsze w leczeniu każdej odleżyny jest przywrócenie dopływu krwi do uszkodzonego obszaru skóry poprzez całkowite odciążenie od ucisku. Bez tego odciążenia gojenie się nie jest możliwe, a wszelkie dalsze działania są bezcelowe. Odciążenie od ucisku należy utrzymywać przez cały okres leczenia. Każde - choćby trwające tylko kilka minut - obciążenie prowadzi do ponownego uszkodzenia oraz nawrotów w procesie gojenia.

Miejscowe leczenie rany obejmuje jej dokładne, najlepiej chirurgiczne opracowanie oraz ciągłe oczyszczanie za pomocą opatrunków hydroaktywnych, pielęgnację rany podczas ziarninowania i pobudzanie do pokrywania się nabłonkiem, również dzięki zastosowaniu metody wilgotnej. Istnieje możliwość skrócenia przewlekłych i obciążających okresów gojenia przez pokrycie odleżyny przeszczepem podczas zabiegu chirurgii plastycznej. Jednak i w tym wypadku, aby osiągnąć dobry efekt i uniknąć nawrotu, zaleca się uprzednią pielęgnację rany.

Trzecia zasada leczenia odleżyn opiera się na wykorzystaniu terapii pomocniczych, które służą poprawie stanu ogólnego i odżywienia oraz zwalczaniu bólu. Szczególnie u starszych pacjentów często można obserwować hamujące proces gojenia się rany wyniszczenie z niedoborami białka, dlatego należy zapewnić pacjentom odpowiednie odżywianie z większą zawartością białka oraz odpowiednią ilością witamin i substancji mineralnych.

 

Algorytm postępowania przy leczeniu owrzodzenia odlezynowego

 

Wstępna ocena sytuacji

lokalizacja wrzodu, stopień ciężkości, ogólny stan rany

■ ocena stanu pacjenta i możliwości współpracy

 

Leczenie

 

Leczenie przyczynowe

całkowite odciążenie od ucisku w celu przywrócenia zaopatrzenia w krew przez cały okres leczenia wrzodu aż do wygojenia

 

Miejscowe leczenie owrzodzenia

odpowiednie opracowanie chirurgiczne

■ zwalczenie ewentualnego zakażenia

■ leczenie opatrunkiem wilgotnym w celu dalszego oczyszczania rany, jej pielęgnacji i pokrywania nabłonkiem

■ ewentualnie zabiegi chirurgii plastycznej

 

Terapie pomocnicze

poprawa stanu ogólnego

■ poprawa stanu odżywienia

■ zwalczanie bólu

■ ustalenie oraz jak najskuteczniejsze wyeliminowanie miejscowych i ogólnych czynników zakłócających gojenie się rany

 

Czy wrzód się goi?

TAK nadzorowanie i kontynuowanie leczenia zgodnie z planem

NIE dokładne sprawdzenie podejmowanych działań (zwłaszcza czy odciążenie od ucisku jest wystarczające!)