Mapa portalu
Logo Partner w Leczeniu Ran
Nasz profil na FB

Skóra właściwa

Do błony podstawnej naskórka przylega od wewnątrz skóra właściwa. Jest bogato unaczynioną i unerwioną tkanką łączną, w której histologicznie rozróżnia się dwie warstwy: zewnętrzną warstwę brodawkową (stratum papillare) i wewnętrzną warstwę siateczkową (stratum reticulare). Różnią się one grubością i rozmieszczeniem włókien tkanki łącznej, nie są jednak od siebie oddzielone.

 

Skóra właściwa

Przekrój skóry właściwej. Wyraźnie widoczne dwie warstwy:

  • zewnętrzną warstwę brodawkową - stratum papillare
  • wewnętrzną warstwę siateczkową - stratum reticulare

 

Stratum papillare - warstwa brodawkowa

 

Warstwa brodawkowa jest trwale połączona z naskórkiem brodawkami - wynicowanymi czopkami tkanki łącznej. W rejonie brodawek znajdują się pętle kapilarne, zapewniające zaopatrzenie nieunaczynionego naskórka, oraz wolne zakończenia nerwów, receptory zmysłów i pierwotne naczynia limfatyczne. Sama tkanka łączna składa się z rusztowania fibrocytów (formy spoczynkowej fibroblastów) przeplecionego elastycznymi włóknami kolagenowymi. Przestrzeń międzykomórkowa wypełniona jest galaretowatą substancją podstawową (macierzą pozakomórkową), w której mogą się poruszać ruchome krwinki i komórki tkankowe.

 

Stratum reticulare - warstwa siateczkowa

 

Warstwa siateczkowa składa się z wzajemnie powiązanych, mocnych (pęczków) wiązek włókien kolagenowych, między którymi znajdują się elastyczne siateczki włókien. Struktura ta nadaje skórze elastyczność, dzięki czemu może się ona dostosowywać do ruchów i wahań objętościowych ciała. Ponadto jest ona w stanie wchłaniać i oddawać wodę w procesie dynamicznym.

Włókna kolagenowe przebiegają we wszystkich kierunkach, jednak przeważnie kierunkując się skośnie ku naskórkowi lub równolegle do powierzchni ciała. Naturalne, przebiegające w kierunku najmniejszej rozciągliwości skóry, prostopadle do głównych linii jej napięć, linie rozszczepienia skóry określane są mianem linii Langera. Ich przebieg należy w miarę możności uwzględniać przy wszelkich cięciach. Nacięcia skóry wzdłuż tych linii nie rozchodzą się i pozostawiają w zasadzie niewidoczne blizny, w odróżnieniu od znacznie szerszych blizn po nacięciach poprzecznych.

 

Linie Langera

Aby pozostawić dyskretne blizny, przy nacięciach należy w miarę możności uwzględniać przebieg linii Langera.


 

Skóra właściwa zbudowana jest z kilku elementów ściśle ze sobą współpracujących. Wyróżnić tu można:

  • Składniki komórkowe
  • Składniki włókniste
  • Niewłóknista substancja podstawowa

 

Składniki komórkowe skóry własciwej

 

Dominującym typem komórek w tkance łącznej skóry jest fibrocyt, w okresie aktywności określany mianem fibroblastu. Udostępnia on wiele substancji potrzebnych do budowy nowej tkanki: fibroblasty dokonują syntezy i wydzielania pierwszych stopni kolagenu, elastyny i proteoglikanów, z których poza komórkami powstają włókna kolagenowe i elastynowe i które w postaci niewłóknistej tworzą galaretowatą substancję podstawową macierzy pozakomórkowej.

Poza tym w skórze właściwej znajdują się komórki tuczne, których ziarenka zawierają między innymi heparynę i histaminę, makrofagi tworzone z monocytów krwi oraz limfocyty. Komórki te biorą udział w nieswoistych bądź swoistych mechanizmach obronnych organizmu (fagocytozie albo odporności humoralnej i komórkowej), a ponadto wydzielają skuteczne substancje biochemicznie o funkcjach pośredniczących i regulacyjnych, dzięki czemu są nieodzowne dla postępu procesów naprawy.

 

Fibroblasty

Fibroblasty są najważniejszymi dla budowy tkanki łącznej skóry komórkami wydzielającymi (jądra komórkowe w kolorze niebieskim, szkielet komórki w kolorze pomarańczowym).

 

Składniki włókniste skóry właściwej

 

Włókna tkanki łącznej w skórze właściwej są strukturą białkową - kolagenem, nadzwyczaj odporną substancją biologiczną, na którą przypada od 60 do 80% ciężaru tkanki suchej. Termin „kolagen" pochodzi od greckiego słowa kolla, które oznacza klej, ponieważ przy gotowaniu proteiny te pęcznieją. Spośród czterech genetycznie różnych typów kolagenu występujących w ludzkich tkankach w skórze właściwej przeważa tworzący włókna kolagen typu I.

Budowa włókien kolagenowych rozpoczyna się w fibroblastach, i przebiega w procesie międzykomórkowym i pozakomórkowym. Najpierw charakterystyczne dla kolagenu aminokwasy glicyna, prolina i hydroksyprolina oraz w jednej trzeciej inne aminokwasy łączone są w komórce w spiralną strukturę cząsteczkową - prokolagen i wydzielane na zewnątrz, w przestrzeń pozakomórkową. Tutaj zachodzą dalsze modyfikacje enzymatyczne, w wyniku których rozpuszczalny jeszcze prokolagen przekształca się w nierozpuszczalne włókienka kolagenowe, łączone następnie we włókna kolagenowe.

 

Tkanka łączna

Obraz pod mikroskopem elektronowym tkanki łącznej skóry z wiązkami kolagenu i włóknami elastycznymi. Substancji potrzebnych do budowy protein włóknistych dostarczają fibroblasty. Dokonują one syntezy pierwszych stopni kolagenu i elastyny, przekazywanych do przestrzeni pozakomórkowej, gdzie w wyniku różnych procesów enzymatycznych przekształcają się one we włókna kolagenowe i elastynowe.

 

Kolejną proteiną włóknistą w skórze właściwej jest elastyna, poddawana syntezie i wydzielana również przez fibroblasty. Elastyna jest bardzo elastycznym, spiralnym łańcuchem polipeptydowym, z którego w przestrzeni pozakomórkowej budowana jest swoista dwuwymiarowa rama, podobna do siatki trampoliny. Struktura ta pozwala na odwracalną rozciągliwość skóry, eliminując w znacznym stopniu jej nadmierne rozciągnięcie i rozerwanie.

 

Niewłóknista substancja skóry właściwej

 

Przestrzenie między włóknami w tkance łącznej skóry wypełnia amorficzna substancja podstawowa oraz sole i woda. Istotnym składnikiem substancji podstawowej są proteoglikany, będące związkiem cukrów złożonych (polisacharydów) i protein o dużej zawartości węglowodanów, nazywane wcześniej mukopolisacharydami.

Proteoglikany są bardzo hydrofilne i mogą wiązać dużą ilość wody, w efekcie czego powstaje substancja przypominająca kleisty, galaretowaty żel. Są czymś więcej niż tylko proteinami strukturalnymi, wydaje się, że mają też wpływ na wędrówki i przyczepność komórek oraz na ich zróżnicowanie.

Poza tym w substancji podstawowej znajduje się wiele innych glikoprotein o niewielkiej zawartości węglowodanów, takich jak trombospondyna, kompleks lamininy i nidogenu, laminina K oraz fibronektyna tkankowa, cechujących się podobną różnorodnością funkcji jak proteoglikany. Na przykład fibronektyna jest proteiną przyczepną, służącą w skórze właściwej głównie do wiązania komórek z kolagenem i odgrywającą tym samym ważną rolę w gojeniu się ran.