Mapa portalu
Nasz profil na FB
Klasyfikacja ilościowa procesów gojenia się rany

Od czasów Galena gojenie rany rozróżnia się per primam intentionem (p.p.) i per secundam intentionem (p.s.). W rozumieniu Galena pojęcie intentio nie dotyczy fizjologicznej natury procesów gojenia, lecz zamiaru lekarza, który w miarę możności dąży do efektu pierwotnego gojenia się rany o bliskich, mało rozwartych brzegach. To rozróżnienie ma przede wszystkim znaczenie ilościowe - gojenie wtórne wymaga wytworzenia większej ilości tkanki zastępczej - i jest ważne ze względu na rokowanie. Biorąc pod uwagę problemy terapeutyczne wynikające z zakresu i rodzaju zniszczenia tkanek, dokonuje się obecnie dalszego podziału na pierwotne gojenie opóźnione, gojenie regeneracyjne oraz przewlekłe procesy gojenia się ran.

 

Przykłady gojenia

Przykłady różnych rodzajów gojenia się rany:

1) Pierwotne gojenie się rany przy blisko położonych brzegach rany, występujące z zasady w wypadku ran chirurgicznych.

2) Gojenie regeneracyjne, czyli nabłonkowe, w którym stan po wygojeniu właściwie nie różni się od pierwotnego.

3) Gojenie wtórne z budową tkanki ziarninowej, tu po pęknięciu rany klatki piersiowej. Po odpowiednim kondycjonowaniu rany zostanie założony szew wtórny.

4) Przewlekły proces gojenia się odleżyny krzyżowej, który z powodu konieczności budowy tkanki ziarninowej odpowiada gojeniu wtórnemu.

 

Pierwotne gojenie się rany

 

Warunki gojenia się rany są tym korzystniejsze, im mniej tkanki zostało uszkodzone. Najlepiej goją się gładkie, położone blisko siebie powierzchnie ran ciętych, bez istotnej utraty substancji i bez złogów ciał obcych, w dobrze unaczynionej okolicy ciała. Jeśli nie dojdzie do zakażenia rany, następuje pierwotne gojenie się (per primam intentionem). Dotyczy to głównie ran chirurgicznych, a także ran przypadkowych zadanych przedmiotem o ostrych krawędziach. Przy niewielkim zniszczeniu tkanek, spowodowanym innymi urazami (na przykład w wyniku ran szarpanych i tłuczonych), można niekiedy stworzyć warunki do pierwotnego gojenia dzięki chirurgicznemu opracowaniu rany.

 

Gojenie pierwotne

Pierwotne gojenie się rany przy niezakażonych, położonych blisko siebie powierzchniach rany.

 

Rany zdolne do pierwotnego gojenia zamyka się szwem, klamrami lub paskami zewnętrznymi. W procesie krzepnięcia krwi tymczasowe, luźne zlepienie powierzchni rany zapewnia fibryna, natomiast faza zapalno-wysiękowa przebiega niemal niezauważalnie. Potem następują kolejne procesy naprawcze, które cechują się napływem fibroblastów, rozwojem substancji podstawowej i włączaniem włókien kolagenowych. Młodą tkankę łączną odżywiają liczne, nowo powstające naczynia włosowate, zapewniające jednocześnie jej przyłączenie do krwiobiegu. Po mniej więcej ośmiu dniach obie powierzchnie rany są trwale połączone. Jednak ostateczną wytrzymałość na rozciąganie rana osiąga dopiero po kilku tygodniach. Efektem gojenia pierwotnego jest wąska blizna w kształcie kreski, która początkowo ma kolor czerwony z powodu bogatego unaczynienia. Później, w wyniku redukcji naczyń, blizna stopniowo jaśnieje, aż wreszcie staje się bielsza od otaczających ją partii skóry.

 

Regeneracyjne gojenie się rany

 

Regeneracja jest równoważna zastąpieniu komórek lub tkanek, które uległy rozpadowi, i jest możliwa tylko w wypadku komórek zachowujących przez całe życie zdolność do mitozy. Należą do nich komórki warstwy podstawnej naskórka. Jeżeli więc przy zranieniu (na przykład otarciu) zostanie uszkodzony jedynie naskórek, skóra goi się bez blizn. Procesy gojenia odpowiadają tu fazie pokrywania nabłonkiem w gojeniu się ran.

 

Gojenie regeneracyjne

Gojenie regeneracyjne, czyli nabłonkowe, ran obejmujących wyłącznie naskórek.

 

Wtórne gojenie się rany

 

Do wtórnego gojenia się rany dochodzi zawsze wtedy, kiedy muszą zostać wypełnione rozstępy w tkance albo kiedy zakażenie ropne uniemożliwia bezpośrednie połączenie brzegów rany. W takim wypadku powierzchnie rany nie są położone blisko siebie, lecz są mniej lub bardziej rozwarte. W celu zamknięcia rany musi zostać wytworzona tkanka ziarninowa, której rozwój został już opisany. Wymaga to od organizmu większego wysiłku niż podczas gojenia się pierwotnego, a jednocześnie proces budowy tkanki ziarninowej jest podatniejszy na zakłócenia egzo- i endogenne.

 

Gojenie wtórne

Wtórne gojenie się rany z wypełnianiem ubytku tkanką ziarninową, przekształcającą się w trakcie gojenia w tkankę bliznowatą.


Pierwotne opóźnione (odroczone) gojenie się rany

 

Pierwotne gojenie opóźnione występuje wtedy, kiedy w wyniku powstania rany trzeba się liczyć z zakażeniem i nie można od razu zamknąć rany. Aby można było obserwować rozwój zakażenia, szczelina rany jest tamponowana i pozostaje otwarta. Jeżeli do zakażenia nie dojdzie, ranę można zamknąć między czwartym i siódmym dniem, a wtedy goi się ona per primam intentionem. Jeżeli wystąpi zakażenie, ranę traktuje się jak gojącą się wtórnie i poddaje leczeniu otwartemu.

 

Gojenie pierwotne opóźnione

Pierwotne gojenie opóźnione w wypadku rany zagrożonej zakażeniem.